Самы класны класны

Каго мы рады бачыць больш за ўсіх?

Хто нас заўсёды хваліць, часам журыць?

Хто з намі дзеліць кожны поспех наш?

Хто ад душы ва ўсім дапамагае?

Маліноўская Наталля Іванаўна - класны кіраўнік 6 класа. Агульны стаж Наталлі Іванаўны складае 18 гадоў, 16 з іх - класнае кіраўніцтва. У сваёй дзейнасці педагог прымяняе разнастайныя формы работы: творчыя праекты, конкурсы, квэсты, завочныя экскурсіі і падарожжы. Вучні Наталлі Іванаўны - актыўныя ўдзельнікі агульнашкольных мерапрыемстваў, творчых конкурсаў, акцый.

Педагагічнае крэда: "Мэта навучання дзіцяці заключаецца ў тым, каб зрабіць яго здольным развівацца далей без дапамогі настаўніка". 

Свет захапленняў: кнігі, рукадзелле, творчасць.

                                            Актуальность

Выпускник современной школы должен обладать практико-ориентированными знаниями, необходимыми для успешной интеграции в социум и адаптации в нем. Для решения этой задачи необходимо развитие каждого ребенка. Ведущую роль здесь и играет исследовательская деятельность.                      В практике работы малокомплектного сельского учреждения образования всё более актуальным становится вопрос формирования навыков исследовательской деятельности как способа развития индивидуальных интеллектуально-творческих способностей каждого обучающегося. Благоприятным условием        для организации работы в данном направлении является учебно-педагогический комплекс, поскольку даёт возможность организации преемственности                          с дошкольного возраста. Если в сельской школе создать условия для развития исследовательской деятельности обучающихся в процессе изучения малой родины, то это будет способствовать успешной самореализации детей, выявлению интересующих областей знаний.

Как внести в жизнь детей азарт ученых-первооткрывателей? И как убедить взрослых, что это не просто игра в науку, а важнейшая часть образования, ведущая детей к обретению самостоятельного научного мышления? Есть возраст, в котором почти каждый ребенок хочет стать ученым, исследователем.                    Это дошкольное детство, время, когда школьные уроки еще не снизили интереса к серьезной науке, и она кажется интересным и увлекательным занятием,                     а внутренняя потребность к “игре во взрослых” еще сильна. И если в этот момент предложить детям заняться настоящей научной деятельностью по изучению малой родины, можно получить положительный результат – развитие каждого ребенка, основанное на личностно-ориентированной модели образования.

Исследовательская деятельность детей дошкольного возраста требует совместной работы воспитателя дошкольного образования, родителей                          и воспитанников. Наблюдать и экспериментировать любят все дети,                            но необходимо квалифицированное педагогическое руководство. Исследовательская деятельность предполагает выполнение учащимися учебных исследовательских задач с заранее неизвестным решением, направленных               на создание представлений об объекте или явлении окружающего мира.                      В процессе исследовательской деятельности реализуются следующие этапы: постановка проблемы, изучение теории, связанной с выбранной темой, выдвижение гипотезы исследования, подбор методики, практическое овладение ими, сбор собственного материала, его анализ и обобщение, собственные выводы. С целью повышения познавательной мотивации обучающихся учреждения образования  к исследовательской деятельности с опорой на личностный творческий потенциал, формирования  исследовательских навыков и развития исследовательской компетентности и планируется реализация педагогического проекта «Развитие исследовательских умений учащихся в процессе изучения малой родины».

Работа по формированию исследовательских качеств содействует развитию обучающихся, помогает им становиться самостоятельными, творчески активными и уверенными в себе, воспитывает гражданина с активной жизненной позицией.

Одной из форм развития исследовательских качеств обучающихся                        в учреждении  образования является работа школьного краеведческого музея «Гісторыя вёскі Гурнаўшчына». Создание музея было вызвано желанием больше узнать свою местность, людей, которые здесь жили и работали, а также сохранить историю своей малой родины.

Включая обучающихся в поисковую исследовательскую деятельность школьного музея, мы стараемся выполнить и важную социальную миссию: воспитать патриотические чувства, расширить знания о родном  крае, его истории, развивать интерес к прошлому и современности, содействовать пониманию особенностей и неповторимости родной страны.

Исследовательские краеведческие работы чаще всего выполняются                       в коллективе, что способствует формированию умений контактировать с людьми, учиться общению, уважению к чужому мнению.

Работа по развитию исследовательских навыков обучающихся способствует решению актуальных для учреждения задач:

- повышение в рейтинге участия в исследовательских конкурсах областного, республиканского уровней;

- повышение качества знаний как итога исследовательской работы                      по определенным учебным предметам;

- обеспечение творческой самореализации личности обучающегося                      и педагога;

- развитие коммуникативных умений и навыков;

- привитие любви к родному краю на основе исследовательской деятельности по материалам школьного краеведческого музея.

Работа в данном направлении  одновременно представляет возможность формировать и развивать практические навыки: самоорганизации                                     и самоуправления, гражданской активности и дисциплины, сбора и обработки научной информации, оформления материала творческих работ, представления результатов исследовательской деятельности.

        В работу по реализации проекта включены все возрастные категории обучающихся, что обеспечит преемственность в работе кружка в дошкольной группе, факультативного занятия в начальной школе, школьного научного общества учащихся, школьного краеведческого музея.

         Цель: создание условий для формирования поисково-исследовательских умений обучающихся всех возрастных категорий в образовательном процессе          и во внеурочной деятельности.

Задачи:

  1. Выявить уровень мотивации, готовности к проектной деятельности, профессиональных умений, учебных результатов, трудностей, которые возникают у участников проекта, организовать работу по их ликвидации.
  2. Организовать деятельность участников проекта по разработке и применению проектных продуктов.
  3. Обеспечить изучение и оценку промежуточных, итоговых результатов проектной деятельности. Обобщить и оформить результаты проекта.
  4. Представить итоги проекта педагогическому коллективу, родителям, представителям социума в ходе участия в школьном, районном, областном, республиканском конкурсах работ исследовательского характера, проведения общешкольных мероприятий, родительских собраний.

Основная идея

 Основной смысл действия проекта составляет разработка на базе Государственного учреждения образования “Гурновщинский учебно-педагогический комплекс детский сад - базовая школа Клецкого района”  школьной программы “Юные исследователи”, реализация которой приобщит          к исследовательской деятельности все возрастные категории обучающихся               с сохранением преемственности от дошкольной группы до выпускника на уровне базовой школы учреждения образования, будет содействовать вовлечению педагогов учреждения образования, законных представителей обучающихся            в исследовательскую деятельность на основе материалов школьного краеведческого музея.

  Организация урочной и внеурочной деятельности в рамках проекта будет способствовать формированию исследовательской грамотности личности, свободно ориентирующейся в потоках информации, способной конструктивно общаться, сотрудничать, эффективно решать учебные и познавательные задачи.

         Планируется организовать исследование на основании материалов школьного музея – летопись “Хроника Школьная” (оригинальный документ          на польском языке, датированный 1926-1939 г.г., имеется перевод на белорусский язык). Данные материалы будут рекомендованы  для дальнейшего использования   в образовательном процессе учреждения образования, экскурсионных маршрутах Клетчины.

На основе знаний истории и культуры родной деревни, района  происходит формирование личности патриота и гражданина своей страны. Через работу             в проекте прогнозируется развить и укрепить у учащихся и воспитанников  любовь и уважение к родному краю.

Основные теоретические положения

Согласно Кодекса Республики Беларусь об образовании, образовательный процесс в учреждении образования направлен  на усвоение знаний, умений, навыков, формирование гармоничной, разносторонне развитой, нравственной личности обучающегося. В Концепции непрерывного воспитания детей                      и учащейся молодежи одним из основных направлений воспитания определено формирование гражданственности и патриотизма личности. Решить данные задачи в сельской школе в комплексе можно на основе включения элементов исследовательской деятельности. Учебный процесс должен моделировать процесс научного исследования, поиска новых знаний, что способствует эффективному решению учебных и познавательных задач.

 

 

Критерии и показатели оценки результатов педагогического проекта

Критерии

Показатели

1.     Присоединение учащихся к исследовательской деятельности

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Уровень развития исследовательских компетенций

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3. Личностное развитие

 

 

 

 

 

 

 

4. Высокая профессиональная компетентность и исследовательская культура педагогических кадров

 

 

 

 

5. Удовлетворенность результатами педагогического проекта субъектов образовательного процесса

 

 

 

 

6. Проектный продукт

- Приобщение к исследовательской деятельности в разных формах всех возрастных категорий обучающихся;

- формирование исследовательской грамотности личности, свободно ориентирующейся в потоках информации, способной конструктивно общаться, сотрудничать, эффективно решать учебные и познавательные задачи;

- факультативные занятия для учащихся 1-4 классов “Юные исследователи, или Ступеньки на пути к открытию”.

 

-       Определение проблемы;

-       определение цели и задач исследования;

-       формулирование гипотезы;

-       определение обьекта исследования;

-       создание алгоритма исследования;

-       проведение экспериментов (наблюдение, опыт, исследование) по истории, литературе, географии, языку;

-       анализ эффективности выбранных методов, поставленной задачи;

-       обоснование результатов исследования и сопоставление их с целью и гипотезой;

-       способность корректировать этапы исследования.

 

- Развитие личных коммуникативных умений во время общения с населением местности, во время сбора материала для исследовательской работы;

- умение работать в команде во время реализации проекта;

- участие в творческих конкурсах, проектах, исследовательской работе.

 

- Создание профессиональной среды для обмена опытом работы;

- личностные достижения педагогов;

- количество педагогов, которые успешно осваивают, используют и совершенствуют деятельность в рамках педагогического проекта “Развитие исследовательских умений учащихся в процессе изучения малой родины”.

 

- Мотивированность на достижение высоких результатов;

- благоприятный психологический микроклимат;

- удовлетворенность запросов законных представителей работой воспитательного проекта;

- положительная динамика активности участия законных представителей в образовательном процессе.

 

- банк исследовательских работ по разным направлениям;

- исследовательские работы на основе краеведческого школьного музея”;

- программа школьного научного сообщества “Эврика”;

- методическое пособие для родителей “Воспитываем исследователя”.

 

 

Показатели эффективности реализации педагогического проекта

        - создание оптимальных условий для развития индивидуальности и творческой инициативы обучающихся;

        - обеспечение педагогической поддержки  детей дошкольного возраста и процесса развития их способностей;

        - приобщение к исследовательской деятельности в разных формах всех возрастных категорий обучающихся;

          - вовлечение педагогов, законных представителей обучающихся в исследовательскую деятельность;

         - формирование исследовательской грамотности обучающихся: свободное ориентирование в потоках информации, умение конструктивно общаться, решать учебные и познавательные задачи;

       - сформированность у обучающихся необходимости в изучении, развитии и обогащении историко-культурного наследия своей местности;

- создание целостной системы внеклассной работы по истории и краеведению;

         - участие в конкурсах исследовательского характера районного, областного, республиканского уровней;

         - создание электронного банка исследовательских работ по направлениям педагогического проекта.

 

 

  Список использованных источников

  1. Алексеев, Н.Г. Критерии эффективности обучения учащихся исследовательской деятельности Текст. / Н.Г.Алексеев, А.В. Леонтович //Развитие исследовательской деятельности учащихся: метод. сб. – М., 2001. -С.64-68.
  2. Дереклеева, Н.И. Научно-исследовательская работа в школе Текст. / Н.И. Дереклеева. М.:Вербум-М, 2001. – 48 с.
  3. Беларуская народная педагогіка. Мн., 1993

                                                                          

 

Тэма: этнаграфічная гасцёўня “Велікодныя традыцыі”

Удзельнікі: вучні 5-7 класаў

Мэта і задачы: пашырынне ведаў пра гісторыка-культурную спадчыну Беларусі і яе сучасныя дасягненні; фарміраваць паважлівыя адносіны да сваёй Радзімы, выхоўваць пачуццё гонару і глыбокай павагі да нацыянальных традыцый, звычаяў, культуры.

Абсталяванне: ручнікі, куліч, чырвоныя яйкі.

Ход мерапрыемства

  1. Рэлаксацыя.

Канец красавiка,

Вятрыска слiбiзуе

У голлi голым

Веснавы матыў.

 

Заўзята яйкi

Хлапчукi зубуюць.

Снягi пажухлi.

Павалiлiся платы.

 

Святочнаю узнёсласцю

Асветлены прасторы.

Сiнее неба.

Вольная рака,

 

Лугi залiўшы,

Расплылася морам,

Вось-вось зазвонiць

Песня жаўрука.

 

  1. Паведамленне тэмы і мэты мерапрыемства.

 - Вялікдзень – веснавое свята беларускага народнага календара ў гонар Бога Сонца, абуджэння прыроды і надыходу “вялікіх дзён” палявых работ. Таксама гэта свята называлі яшчэ Вялікаднне альбо Вялічка.   Вялікдзень быў адным з самых радасных свят у жыцці земляроба. Адзначалі яго ўрачыста, гатавалі багата страў.           З велікоднага тыдня пачыналіся летнія гулянні, ваджэнне карагодаў і закліканне вясны. Вялікдзень, як ніякае іншае свята, багата насычаны святочна-мастацкай культурай велічнага і жыццесцвярджальнага характару.   Пазней да яго прымеркавалі галоўнае хрысціянскае свята – “Уваскрэсенне” распятага Хрыста.         У хрысціянскім календары Вялікдзень рухомае свята і штогод прыпадае на перыяд з 4 красавіка да 8 мая.  Галоўным момантам падрыхтоўкі святочнага стану душы      да Вялікадня быў перадвелікодны сямітыднёвы пост. Велікодная ноч з суботы            на нядзелю – святочная, калі не спалі, палілі вогнішчы, асвячалі ў царкве яйкі, пірагі, тварожную “пасху”. Зранку пасля богаслужэння ў гонар уваскрэсення Хрыстова разгаўляліся і тройчы радасна віталіся “Хрыстос уваскрэс!”.

- Сёння мы сабраліся на свята, прысвечанае Вялікдзеню, каб пазнаёміцца             з традыцыямі яго святкавання на нашай радзіме.

 

  1. Рэалізацыя пастаўленай мэты.

Рыгор Барадулін

ПРЫХОДЗІЛА ВЯЛІЧКА НА СЯЛО...

Прыходзіла Вялічка на сяло

З чырвоным яйкам, з белатварым сырам,

I сцежку, паднядзеленую жвірам,

Світанне лугам за руку вяло.

 

Іграла сонца, ажывала тло,

Свянцонка пахла злагадаю, змірам.

I ўсім малечым вачаняткам шчырым

Прысмакаў досыць на стале было.

 

Расло святло, надзея ўваскрасала.

I песняў валачобнікам хапала.

        

ВАЛАЧОБНІКІ

 -  Якія велікодныя традыцыі вам вядомы?

 - Самай прыгожай часткай святкавання Вялікадня з’яўляўся магічна-спеўны абыход двароў сваёй і нават суседніх вёсак гуртам валачобнікаў.  Такіх хадакоў            у розных рэгіёнах называлі валачобнікамі, галыкальнікамі, валхоўнікамі, лалыншчыкамі, скамарохамі. Падыходзячы пад акно, валачобнікі спявалі песні, ухваляючыя гаспадара, гаспадыню, іх сыноў і дачок. Узначальваў гурт пачынальнік-запявала з магутным голасам, які спяваў асноўны тэкст, і падхватнічкі, што спявалі магічныя прыпевы-закрэпкі пасля кожнага радка: “Хрыстос уваскрос, сын Божы”, “Вясна красна на ўвесь свет”, “А зялёны явар кудравы”, “Слава табе, Божа, на ўвесь свет!” і іншыя. Музыкі (бубен, скрыпка, цымбалы, дудка) і механоша, які збіраў ахвярапрынашэнні Сонцу, суправаджалі гурт. “Валачобнікі – людзі Божыя...”, – падкрэслівалася ў песнях. Лічылі, што абыходы імі двароў прыносілі пладавітасць жывёлы, ураджайнасць на палях, засцярогу падвор’я ад розных прыродных стыхій. Вельмі шчодрымі ў песнях былі пажаданні валачобнікаў. А па заканчэнні песні гаспадары надзялялі валачобнікаў яйкамі, пірагамі і іншай стравай са святочнага стала.

   Пажаданні валачобнікаў:

... Слаўны пане, пане Іване!

Ой, жыві здароў і будзь багат I з жаною маладою, I з дзеткамі наймілейшымі,

I з брацелкамі найкраўнейшымі, I з суседзямі найбліжэйшыміі!

Будзь здароў, як крынічная вада!

Будзь вясёл, як харошая вясна!

Будзь багат, як сырая зямля!

  

ВЕЛІКОДНЫЯ ТРАДЫЦЫІ, ЗВЫЧАІ, ГУЛЬНІ, ЗАБАВЫ

 - Вельмі радаснымі і жаданымі велікодныя дні былі для дзяцей. Да іх у госці прыходзілі хросныя бацька і маці, бабуля-пупарэзніца, дзядзькі, цёткі, якія кожнаму з дзяцей прыносілі чырвонае яйка. У некаторых мясцовасцях самі абыходзілі двары сваіх хросных і блізкіх сваякоў, каб атрымаць велікодныя падарункі. У велікодныя дні як у дзетак, так і дарослых любімай была гульня «ў біткі». Той, чыё яйка было пабіта, аддаваў яго свайму пераможцу.

 

         Гульня “У біткі”

 - Шырока вядомай дзіцячай гульнѐй гэтых дзён было таксама катанне яек           з горкі на “выбіткі”: з горкі або па падвешанай з аднаго боку дошкі пускаюць яйкі,    і калі адно дакранаецца да папярэдняга, гаспадар забірае апошняе. У іншых месцах усе гуляючыя качалі па яйку з горкі, а пераможцам, які іх забіраў сабе, лічыўся той, чыё яйка закоціцца далей. Гэта забава вельмі папулярна і да нашага часу.

 

         Гульня “Катанне яек”

 

ПАВЕР’І І ПРАДКАЗАННІ

 - На Вялікдзень дзяўчаты гадалі пра будучы лёс, пераскокваючы цераз сані: хто пераскочыць – да таго ўвосень прыедуць сваты, а хто не – будзе чакаць                    да наступнага года.

  У многіх мясцовасцях у першы велікодны дзень выходзілі з хат, каб убачыць усход сонца. Гаварылі, што ў гэты час сонца быццам “іграе на ўсходзе”, пераліваецца рознымі колерамі. Такую “гульню сонца” звязвалі з “вяшчаннем на добрае лета”           і шчаслівымі вяселлямі на працягу года.

  Існавала павер’е, што на першы дзень Вялікадня сонца, падзяляючы агульную радасць, “іграе” (“танцуе”), хоць гэта не кожнаму ўдаецца ўбачыць: трэба быць асабліва набожным.

Старыя, зранку расчэсваючыся, прыгаворвалі: «Дай, Божа, колькі на галаве валасоў, каб столькі было ўнукаў!».

У першы велікодны дзень не палілі ў печы, а тых, хто парушаў гэта правіла, страшылі, што ўлетку яго падвор’е спаліць Пярун.

На Віцебшчыне ў некаторых вёсках існавала павер'е, што калі на прывітанне «Хрыстос уваскрэс!» не адказаць адразу, а задумаць жаданне, дык яно абавязкова збудзецца.

Вельмі гуманным, пранікнутым любоўю да чалавека было ў гэтыя дні                    ў народзе і такое павер'е: лічылі, што кожны год, як і ў першыя дні пасля сваёй смерці, ад Вялікадня да Ўшэсця Ісус Хрыстос ходзіць па зямлі сярод людзей, найбольш у выглядзе жабрака.

Таму ў гэты час да жабракоў, людзей-калек, старцаў ставіліся найбольш лаяльна і спачувальна, надзяляючы іх ежай і іншай міласцінай.

Абыякавасць да такіх людзей лічылася за вялікі грэх.

 

ВЕЛІКОДНАЯ КУХНЯ

Да Вялікадня звычайна наводзілі чысціню ў хаце, упрыгожвалі яе кветкамі          і першымі зялёнымі галінкамі, фарбавалі яйкі, варылі, пяклі, смажылі розныя смачныя стравы: булкі, пірагі, каўбасы, мяса, сала. Усе святочныя стравы рыхтавалі загадзя, звычайна пасля «чыстага чацвярга».

Рытуальнай стравай з'яўлялася чырвонае яйка, асвянцонае ў царкве.             

Абавязковымі на велікодным стале былі і «паскі», «бабкі», «мазуркі».

У кожнай гаспадыні меліся свае асаблівыя рэцэпты і сакрэты гатавання велікодных пірагоў.

Васіліна:

 

КАРЫСНЫЯ ПАРАДЫ ПРЫ ФАРБАВАННІ ЯЕК

Каб яйкі пры варцы не лопнулі, іх трэба каля гадзіны патрымаць у цяпле або пры пакаёвай тэмпературы, пры варцы ў ваду можна дадаць сталовую лыжку солі. Каб афарбаваныя яйкі блішчалі, іх выціраюць насуха і змазваюць алеем.

Для афарбоўкі яек лепш за ўсё выкарыстоўваць цыбульнае шалупінне, якое збіраюць загадзя.          У залежнасці ад колеру шалупіння афарбоўка яек атрымліваецца ад светла-рудой да цёмна-карычневай. Калі вы хочаце, каб колер быў больш насычаным, шалупіння трэба ўзяць пабольш і варыць яго каля паўгадзіны       да таго, як у адвар апусціце яйкі.

Амаль што фіялетавыя яйкі атрымліваюцца ад шалупіння чырвонай цыбулі.

Для мармуровага эфекту яйкі абгортваюць у цыбульнае шалупінне і зверху завязваюць баваўняна-папяровым матэрыялам.

У некаторых месцах захоўваецца звычай фарбавання яек “у гарошак”. Для гэтага мокрыя яйкі абвальваюць у сухім рысе, заварочваюць у марлю (канцы марлі трэба шчыльна завязаць ніткай, каб рыс прыліп да яйка) і далей вараць у цыбульнай шалупіне звычайным спосабам.

Фарбаваць можна і бярозавым лісцем, зелянінай, сокам чырвоных буракоў, моцна заваранай кавай, гарбатай або харчовымі фарбавальнікамі.

 

СВЯТА ВЯЛІЧКА – З КРАСНЫМ ЯІЧКАМ

Прыйшло Вялічка

Ды з чырвоным яічкам,

Ды з сонечным жаўточкам,

Каб былі здаровы сыны і дочкі.

Па стале кацілася,

Свянцонай солькай свяцілася

Дабрабытам сулілася

І ў раток прасілася.

Разгаўленне на Вялікдзень пачыналася з яйка, якое разразалася на часткі           па колькасці членаў сям'і рукой гаспадара, пры гэтым ён вітаў ўсіх і жадаў шчасліва дачакацца наступнага Вялікадня.

Паўсюдна беларусы мыліся раніцай крынічнай вадой, у якую клалі чырвонае яйка і залатыя ці сярэбраныя прадметы, каб быць увесь год чыстым і здаровым (“чырвоным, як яйка”).

Маці гладзілі чырвоным яйкам, вынутым з вады, па твары ўсіх дзяцей, каб яны былі заўсёды румяныя і чырванашчокія, а значыць і здаровыя.

Яйка з’яўляецца вельмі важным атрыбутам велікодных дзён. Яно сімвалізавала сабой, з аднаго боку, сусветную прастору, нашу галактыку,                         а з другога – кругаварот і бясконцасць жыцця, пачатак усякага адраджэння                    да жыцця.

Як і ў большасці іншых славянскіх народаў, нашы продкі афарбоўвалі велікодныя яйкі ў чырвоны, жоўты, зялёны, блакітны колер, рабілі яйкі-пісанкі, расчэрчаныя або расфарбаваныя рознымі сімвалічнымі ўзорамі і колерамі. Такому яйку надавалася магічная сіла: з ім выганялі першы раз на пашу жывёлу,                       каб засцерагчы яе ад злых чараў ведзьмакоў, закопвалі ў першую баразну ці на ўскрайку нівы, каб тая добра радзіла.

Са спрадвечных часоў у нашым народзе шырока вядома традыцыя адорваць адзін аднаго на Вялікдзень святочнымі яйкамі. 3 прыняццем хрысціянства гэта традыцыя была пераасэнсавана пад новую рэлігію. Паводле праваслаўных біблейскіх паданняў святая Марыя Магдаліна, даведаўшыся аб пакаранні смерцю Ісуса Хрыста, прынесла ў падарунак рымскаму імператару Тыберыю чырвонае яйка як знак нявіннасці Сына Божага і сімвалічнае сведчанне таго, што з гэтага часу ўвесь сусвет нясе на сабе адбітак яго нявінна пралітай крыві. Магчыма, што гэта падзея          і стала прычынай таго, што, адпаведна хрысціянскай традыцыі, у наш час велікодныя яйкі фарбуюць пераважна ў чырвоны колер.

 

ЯК РАСПІСВАЦЬ ЯЙКІ?

Велікодныя яйкі” (Урывак з аповесці Змітрака Бядулі)

Раз у год бывалі ў Сцяпанкі светлыя хвіліны – на Вялікдзень, калі яму дазвалялі яйкі фарбаваць. На гэту работу яму куплялі ў мястэчку фарбы на цэлы пятак. І ён па-майстэрску размалёўваў яйкі цэркаўкамі, званіцамі, анѐлкамі                       і крыжамі, ажно людзі дзівіліся…

-  Традыцыі аздаблення пісанак на Беларусі звязаны з тэхнікай васкавання.    Для гэтага ўжываўся чысты пчаліны воск, які растоплівалі над агнўм і, памачыўшы ў яго шпільку ці цвічок, наносілі на курынае яйка васкавыя кропачкі альбо выцягнутыя кропелькі. З гэтых двух элементаў – кропелек і кропачак – кампанавалі самыя розныя ўзоры, аснову якіх складаў сімвал сонца. Потым воск саскрабалі,             а на чырвоных яйках заставаўся белы або жаўтаваты ўзор.

Зараз існуе шмат новых тэхналогій, якія імітуюць васкаванне – простае накапванне воску на яйка, падкладванне лісточкаў пад фарбу, а таксама гатовыя наборы для дэкору, з дапамогай якіх можна зрабіць яркую пісанку.

- Акрамя васкавання ў Беларусі рабіліся яшчэ так званыя «скробанкі», якія ўяўлялі сабой тыя ж аднатонныя крашанкі, на якіх пасля высушвання вострым прадметам выскробвалі які-небудзь узор, як правіла, геаметрычны.

ВЫРАБ ВЕЛІКОДНЫХ СУВЕНІРАЎ.

  1. Падвядзенне выніка. Рэфлексія.

Вялікдзень – па-сапраўднаму вялікі –

Галоўны дзень, што славяць раз на год,

З’яднаных постам вернікаў паклікаў

У звечарэлы Храм на Хрэсны ход.

Зіхочуць свечкі, золата іскрыцца,

Слязіначка спаўзае з-пад павек.

І спакваля святая плашчаніца

За крыжам, нібы воблачка, плыве.

Працяты прагавітымі цвікамі,

Ёй колісь быў ахутаны Хрыстос…

Ён смерці перамог нямую замець

І нам усім Надзеяй уваскрос…

 

- Са святам Вас! З Вялікднём! І да новых сустрэч!

Фальклорная замалёўка

Ехала Каляда ў чырвоным вазочку

Мэта і задачы: фарміраваць уяўленне аб святкаванні зімовых народных свят; пазнаёміць з традыцыямі правядзення народнага свята Каляды; развіваць творчыя здольнасці вучняў; выхоўваць любоў да Радзімы, гонар за свой народ. 

Ход мерапрыемства

Вядучы:  Сёння мы здзейснім невялікае падарожжа ў беларускія народнае свята “Калядкі”. Тэма сённяшняга мерапрыества “Ехала Каляда ў чырвоным вазочку”.

         У даўніну казалі: “Што ні край, то звычай”. Беларускі народ вельмі багаты на традыцыі. Быў час, калі пачало губляцца тое, што жывіць душу чалавека: песні, гульні, прыказкі, прымаўкі, святы – усё, з чаго складаецца гісторыя нашай Радзімы. І сёння абавязак кожнага беларуса – адрадзіць духоўную спадчыну народа.

Родная старонка, пра цябе спяваю,

Пра твой лёс прыгожы ад душы зайграю!

Моцная, багатая, светлая краіна

Для мяне скарбонку свята адчыніла.

 

1 вучань

Давайце ж свой край павітаем

І дружна яму пажадаем

Светлае долі, спеўнае мовы,

Каб жылося і вялося

Ды ўсё добрае збылося.

 

2 вучаніца

Пяе Беларусь! Упрыгожаны хаты.

І прадзеды нашы, святкуючы святы,

Вакол урачыста заўжды паглядалі,

На свята сяброў дарагіх запрашалі.

                                                                      

Селянін: Добры дзень, мае браточкі! Я – селянін, завуся Год, на працягу якога жыў клопатамі аб зямлі і ўраджаі. Нашымі продкамі стваралася своеасаблівае кола, у якім не было ні пачатку, ні канца: за зімою ішла вясна               са сваімі патрэбамі, потым лета, затым багатая на дары і працу восень, зноў         зіма – і так бясконца…

Але ж я не толькі працаваў,

А і святы весела гуляў

Пасля доўгай цяжкай працы.

Сустракаць гасцей у свята

Я заўсёды вельмі рады.

Вядучы: У даўнія часы беларусы адзначалі надыход Новага года цэлы тыдзень. І называўся ён калядным. На гэты тыдзень прыпадала і адно з галоўных рэлігійных святаў - нараджэнне Хрыстова. Людзі хадзілі ў царкву, даравалі адзін аднаму крыўду. А ў ноч перад нараджэннем Хрыста (на куццю) яны імкнуліся быць асабліва добрымі не толькі адзін да аднаго, але і да свойскай жывёлы.              У гэту ноч Гаспадары забіралі да сябе ў хату цялятак, парсючкоў, ягнятак, каб іх накарміць, абагрэць, прылашчыць. 

Ноч з 13 на 14 студзеня вядома пад назвай Шчадруха, Шчодра. У гэту ноч сустракалі Новы год (паводле старога стылю). Самай распаўсюджанай формай святкавання быў абход двароў з "казой", а наперадзе гурта iшла Шчодра – прыгожая жанчына з вянком на галаве. 3 даўніх часоў Каза лічылася духам поля, добрага ураджаю. Паводле старажытных уяўленняў, Мядзведзь увасабляў сілу      і здароўе. Наяўнасць кабылы ў гаспадарцы сведчыла аб дабрабыце і багацці. Апранутыя ў касцюмы гэтых жывёл калядоўшчыкі хадзілі па хатах, спявалі калядныя песні і жадалі шчасця і дабрабыту гаспадарам. Пасля спеваў гаспадары давалі хлеб, муку, сала, каўбасу, ласункі. 

1 вучань

У маёй старонцы мілай 

Каляду спяваюць, 

Каб шумелі збожжам нівы, 

Спадару жадаюць. 

 

2 вучаніца

Пякуць бліны, аладкі, 

Каб сонца ззяла ярка. 

 

1 вучань 

Хвала ў Каляды плясуну, 

Бо ён разбудзіць нам вясну. 

 

Вядучы: Шчадроўнікі хадзілі па хатах і жадалі гаспадарам і іх дзецям здароўя, радасці, шчасця, багацця. За гэта гаспадары давалі розныя пачастункі. Пасля ўсе збіраліся ў адной хаце, гулялі, спявалі, весяліліся да самай раніцы. 

 

1 калядоўшчык

Прыйшлі калядкі – бліны і аладкі! 

 

2 калядоўшчык

У першы дзень свята да абеду не хадзіце ў госці, каб жывёла не збегла               з двара. 

 

1 калядоўшчык

Раніцай выгляньце ў акно: калі ідзе снег, будзе снежная зіма, а значыць,           і багаты ўраджай. 

 

2 калядоўшчык

Калі зорак у небе многа, то ў новым годзе будзе шмат грыбоў. 

 

1 калядоўшчык

Прапаную паваражыць на саломінках: хто самую доўгую выцягне – атрымае ў новым годзе шмат грошай. 

Калядоўшчыкі (разам)  Новы год ідзе, тры радасці нясе:  Першая радасць –у вашым доме,  Другая радасць–у вашай аборы,  Трэцяя радасць– у чыстым полі.  Гаспадары добрыя і  вельмі шчодрыя. 

Калядоўшчыкі збіраюць пачастункі і садзяцца на свае месцы. Выходзіць      2-я група калядоўшчыкаў (адзін з іх у касцюме казы), спявае. 

Го-го-го каза! 

Го-го-го шэра! 

Ну-ка, козачка, павярніся, 

Усім нам пакажыся. 

(Каза ідзе па крузе, робіць выгляд, што хоча забадаць дзяцей, затым выконвае тое, пра што спяваюць калядоўшчыкі.) 

Дзе рожкі дзела? 

На соль праела?     

Лезь, каза, на печ, 

Пакажы чапец. 

Лезь, каза, на кут, 

Пакажы хамут. 

Лезь, каза, на пол, 

Пакажы хахол. 

Дзе каза ходзіць, 

Там жыта родзіць, 

Дзе каза рогам,  Там жыта стогам.  Дзе каза нагой,  Там жыта капой.  Дзе каза хвастом,  Там жыта кустом  (Каза кладзецца на падлогу, прыкідваецца мёртвай.) 

Устань, козанька, расхадзіся,  Нашым панам пакланіся.  Ой, пан ідзе, каляду нясе,  Тры кускі сала, штоб каза ўстала. 

1-ы калядоўшчык  Ідзем да пана Года,  Што носіць бароду.  Шыроку, як лапата,  Сіву і калмату.  

2-і калядоўшчык Мы да лета ідзем,  Мядзведзя вядзем. 

3-і калядоўшчык  Ці добрыя гаспадары,  Каб нас пачаставаць?  Хутчэй дарыце нас, не марыце.  Кароткія світкі – памерзлі лыткі,  Кароткія кажушкі – павылазяць душкі. 

Добры вечар  Добры вечар тому,  Хто ў гэтаму дому,  Сталы засцілайце,  Гасцей сустракайце, 

 

Шчодрык ведрык дайце варэнік

Варэнікаў мала, дайце і сала.

Давайце сала кусок

Каб кабан быў высок

Са стол вышыні

 

З печ таўшчыні. А па гэтай мове,  Будзьма ўсе здаровы,  А па гэтай казцы,  Жывіце ў ласцы, 

Вядучы

Я прапаную пагуляць у гульню "Лапці"

Каза лесам ішла,

У лесе лапці знайшла.

Стала Козачка гадаць,

Каму лапці тыя даць.

 

Каза падыходзіць да каго-небудзь з дзяцей, якія стаяць у крузе, і прапануе абуць лапці, а затым выйсці на сярэдзіну круга і патанцаваць з Казой пад вясёлую мелодыю.

Вядучы

На працягу двух тыдняў людзі спявалі, варажылі, хадзілі ў госці адзін да  аднаго. 

А зараз мы прыпынімся ў альтанцы  каляднай казы. Каза правядзе                        з  жартоўную  гульню-варажбу.

У мех з зернем пакладзены невялікія рэчы. Прапануецца дастаць з меха любы прадмет. Каза тлумачыць, якім будзе год для ўладара прадмета: манетка — багаты, цукерка — салодкі, гузік — прыгожы, аловак — паспяховы для вучобы       і інш.

- Хто хоча паваражыць?

Варажба ў казы атрымалася цікавай. А зараз прапануем вам і загадкі.

  1. Дзве дачкі, дзве маці і бабуля. Колькі іх? (трое: бабуля, маці і дачка)
  2. Без кораня, а расце. (Камень)
  3. Ляцелі сівыя галубкі, селі на ваду

Вады не скаламуцілі і мамі не паляцелі. (Снег)

  1. Лысы конь цераз вароты глядзіць. (Месяц)
  2. На полі Ярох рассыпаў гарох,

А стала світаць – няма чаго збіраць. (Неба, зоркі)

 

Шмат розных прыказак пра студзень складзена.

Я прапаную сабраць прыказкі.

- Але, што тут здарылася? Прыказкі абарваліся. Складзіце іх, калі ласка, нанова.

Студзень году пачатак, а зіме – палавіна.

Студзень хаты студзіць, гаспадароў рана будзіць.

Студзень пагодны – будзе год плодны.

Каб прынёс год новы вам 

Дабрабыт і плён, 

Многа радасці, 

Веру светлых дзён. 

 

1 вучань

Няхай збудзецца, што жадаецца, 

Што задумана–прыдбаецца. 

 

2 вучаніца

Дзякуй вам за добры прыём, 

Цераз лета і восень 

ізноў к вам прыйдзём. 

Усе (разам). Усяго вам добрага, да пабачэння! 

 

Вядучы. Ну, а зараз я б хацела, каб вы выказалі свае пажаданні прысутным.      На аркушах паперы напішыце чаго вы жадаеце сваім сябрам, гасцям. Свае пажаданні  прымацуем на дошцы.